Wat vlamme woelt my inde sinnen?

Literatuur en literair leven in Overijssel en Gelderland van 1600 tot 1880

 

 

 

 

 

 

  

      Dit boek is een historische speurtocht naar de beoefening van literatuur in de twee gewesten. Daarbij zijn de zuivere literaire verdiensten van ondergeschikt belang. Dit sluit aan bij de moderne trend in het onderzoek naar literatuurgeschiedenis waarbij steeds vaker het gebruik van literatuur onderzocht wordt in de bevordering, de bevestigingen of de botsingen van sociale, politieke en religieuze liggingen. De literatuurgeschiedenis is steeds vaker een vehikel om zicht te krijgen op de onvoorstelbare gevarieerdheid van de samenleving in het verleden. Het door René van Stipriaan uitgezette pad in zijn boek Het volle leven, wordt ook in dit boek betreden. Net als zijn literatuurgeschiedenis van Nederland, maar feitelijk van Holland, is deze bijdrage over de Oost-Nederlandse literatuur ‘meer het verhaal van de kleine bewegingen dan van de grote lijn, meer van de praktijk dan van de theorie, meer van de anekdote dan van de synthese’.

In een volumineus boekwerk over de literatuur in Overijssel met de titel Overijssel (verschenen in 1931) vond Karel Frederik Proost vijf schrijvers de moeite van een vermelding waard: Jacob Revius, Joannes Vollenhove, Arnold Moonen, Anna Morian en Rhijnvis Feith. Nader onderzoek leek hem, al moet hij vermoed hebben hoe lacuneus zijn voorstelling van zaken was, daarmee overbodig. Aanmerkelijk beknopter maar met meer schrijvers gevuld dan het werk van zijn voorganger, is het artikel van Hendrik Entjes over dezelfde periode in de Geschiedenis van Overijssel uit 1970. Het aantal gememoreerde schrijvers tussen 1600 en 1850 vermeerderde Entjes met Jan van der Veen, Adriaan Sticke, Clara Feyoena van Sytzama en Jan Coenraad Pruimers. Het was een stap in de goede richting, maar de keuze van literatoren lijkt soms willekeurig. Terwijl de enige verbinding met Overijssel van de wel genoemde Everhardus Johannes Potgieter er uit bestaat dat hij toevallig in Zwolle was geboren, wordt de heel zijn leven in Zwolle wonende dichter B.W.A.E. Sloet tot Oldhuis, overigens geboren in Gelderland, weer niet genoemd. Ook ontbreekt de voor Overijssel belangrijke Arnold Moonen vreemd genoeg. Over hem is wel veel individueel geschreven zoals ook - in alfabetische volgorde - Rhijnvis Feith, Arnold Moonen, Elizabeth Maria Post, Jacob Revius, Everhard Jan Benjamin Schonck, Willem Sluiter en Anthony Staring.

Literatuurhistorici besteden niet veel tijd aan de kleinere auteurs van wie het werk een schimmig bestaan leidde in archieven, in bibliotheken en in secundaire literatuur. Het aantal Oost-Nederlandse schrijvers kon tijdens het onderzoek voor dit boek aanzienlijk worden uitgebreid. Tot mijn verrassing kwamen er meer dan honderd namen van amateurs aan het licht. Iedere naam vertegenwoordigde een liefhebber die zijn of haar vrije tijd aan de beoefening van de dichtkunst had besteed. Een aantal van deze auteurs zag zijn of haar geestelijk gezwoeg beloond met een gedrukte uitgave, terwijl sommige auteurs genoodzaakt waren het werk in portefeuille te houden.

Natuurlijk, het is eigenlijk onnodig dit nog eens te benadrukken, vond er binnen de Verenigde Republiek grensoverschrijdend literair verkeer tussen de gewesten plaats. Schrijvers verhuisden binnen de twee genoemde en meerdere gewesten, of hadden er vrienden wonen met wie ze mondelinge of schriftelijke contacten koesterden. In het rijkste en volkrijkste gewest Holland wisten auteurs van faam tijdens de onderhavige periode (en lang daarna), de literaire normen voor de Republiek te bepalen. De voornaamste Hollandse scribenten waren voor de schrijvers die in Gelderland of Overijssel werkten lange tijd het inspirerende en normgevend voorbeeld. Het resultaat was dat de beoefening van de literatuur in Oost-Nederland, onder auspiciën van Hollandse invloed tot stand kwam.

Het boek is naar literair-maatschappelijke thema’s geordend: Stichten, moraliserenn en duiden; Vereren loven en treuren; Lach, spot en satire; Dichteressen; Gezelligheid en huiselijkheid; Vaderstad en vaderland; en tenslotte: Wat vlamme woelt my inde sinnen? 

 

 

 

 

Inhoud: uitgebreide literatuurlijst, index. 248  pagina’s.

Prijs € 22,00

 

Bestellen

 

 

 

J.C. Streng Woesterweg 5  8162RW  Epe - T 0578 614388 - M jcstreng@planet.nl  - W strenghansenpublicaties.nl